Thành nhà Hồ - kinh đô Việt cổ

18 Jun 2015
Vùng đất Vĩnh Lộc - vùng đất còn giữ lại những tinh hoa của quá khứ qua các di tích của các triều đại phong kiến, những truyền thuyết, huyền tích... Du khách nhớ đến Vĩnh Lộc bởi nơi đây có Thành Nhà Hồ kiên cố, độc đáo nổi tiếng thế giới và là kinh đô Việt còn lưu giữ nhiều giá trị quý báu kết tinh trong di sản vật thể và phi vật thể như: Phủ Trịnh - Nghè Vẹt linh thiêng, huyền bí; động Hồ Công, động Kim Sơn thắng tích xứ Thanh, Đàn Tế Nam Giao nơi giao thoa của trời - đất,… tất cả đều gắn liền với những sự kiện lịch sử, đưa chúng ta trở về với quá khứ hào hùng của dân tộc.

 * Hoàng thành - Tây Đô:

 Thành Tây Đô (hay Thành Nhà Hồ) được Hồ Quý Ly cho xây dựng vào năm 1397. Đến năm 1400, Tây Đô chính thức trở thành kinh đô, trung tâm văn hoá, kinh tế, chính trị của cả nước. Theo các nguồn thư tịch cổ, xưa khu vực Hoàng thành có rất nhiều công trình kiến trúc như: Điện Hoàng Nguyên - nơi vua thiết triều, cung Nhân Thọ - nơi ở của Hồ Quý Ly, cung Phù Cực - nơi ở của Hồ Hán Thương. Ngoài ra, còn có các công trình: Đông Thái Miếu, Tây Thái Miếu xây dựng năm 1403. Cảnh quan trong nội thành còn có đường đi lối lại được lát bằng nhiều loại gạch có hoa văn trang trí, nhiều hồ nước đẹp như: hồ Dục Tượng, hồ Dục Thuý, hồ Bơi Chải, hồ Bán Nguyệt, Ao Gạo, Ao Vôi, Ao Vàng…

 Vương triều Hồ đóng đô tại đây chỉ trong vòng 7 năm (1400 - 1407) nhưng đã đề ra nhiều chính sách mới làm tiền đề cho sự phát triển của đất nước sau này.  Về văn hoá - giáo dục, Tây Đô vinh dự là một trong bốn nơi mở khoa thi Đình. Để chọn hiền tài giúp nước, năm 1400 và 1405 kỳ thi Đình đã lựa chọn được hơn 200 cống sinh và Thái học sinh trong đó có những gương mặt tiêu biểu như: Nguyễn Trãi, Lý Tử Tấn, Vũ Mộng Nguyên… Về kinh tế - xã hội, vua Hồ Quý Ly đã đề xướng phát hành tiền giấy đầu tiên ở Việt Nam; quyết định dùng chữ Nôm để chấn hưng nền văn hóa dân tộc; cho dịch các kinh, thư, thi; mở thêm nhiều trường học và định lại phép thi cho quy củ; mở “Quảng Tế Thư” để chữa bệnh bằng châm cứu; lập kho bán thóc rẻ cho người nghèo, ban hành chính sách hạn điền, hạn nô... Qua kết quả khai quật khảo cổ tại khu vực Hoàng thành đã cho thấy nền móng các công trình kiến trúc xưa vẫn còn khá nguyên vẹn và thu được rất nhiều hiện vật như: chân cột, ngói cánh sen, gạch lát hoa chanh, đầu rồng bằng đất nung…

 Với những công trình kiến trúc và các sự kiện diễn ra tại Hoàng thành - Tây Đô đã phần nào phác hoạ được quy mô và hình ảnh về một kinh đô Việt cổ tiến bộ và có quy mô kiến trúc hoành tráng, phức tạp bậc nhất trong lịch sử phong kiến nước ta.

* Phủ Trịnh - Nghè Vẹt

          Phủ Trịnh và Nghè Vẹt là hai di tích nằm trên địa phận làng Biện Thượng nay thuộc xã Vĩnh Hùng, huyện Vĩnh Lộc - nơi phát tích dòng dõi các chúa Trịnh.

Di tích phủ Trịnh thời xưa được coi là hành dinh của nhà Trịnh mỗi lần về quê bái yết tôn lăng, đồng thời là công trình kiến trúc tiêu biểu của thời Lê -  Trịnh trên vùng đất quý hương. Di tích phủ Trịnh gắn với lễ hội thờ Minh Khang Thái Vương Trịnh Kiểm - vị chúa đầu tiên của dòng họ Trịnh. Các con cháu nối nhau làm chúa tới 12 đời từng được lịch sử nhắc đến với cụm từ “quyền khuynh thiên hạ”. Thái Vương Trịnh Kiểm đã có công giương cao ngọn cờ phù Lê - diệt Mạc nên được vua Lê giao cho trọng trách tối cao, điều binh khiển tướng và chọn Vạn Lại (xã Yên Trường, huyện Thọ Xuân) làm hành dinh (nơi vua ở); vùng đất Biện Thượng cũng trở thành hành dinh của chúa Trịnh mỗi lần về thăm quê, là trung tâm đầu não của nhà Lê - Trịnh trong cuộc chiến tranh chống Mạc. Nơi đây, các chúa Trịnh đã xây dựng rất nhiều công trình kiến trúc, dinh thự… tiếc rằng trải qua binh lửa và loạn lạc chiến tranh vùng đất “quý hương” của nhà Trịnh chỉ còn lại một số ít các di tích trong đó có phủ Trịnh.

Di tích Nghè Vẹt cũng trên đất Bồng Thượng do nhân dân tự xây để thờ các chúa Trịnh, thể hiện lòng tự hào về quê hương đã sinh ra một dòng họ lớn lãnh đạo đất nước 250 năm. Sở dĩ có tên gọi Nghè Vẹt bởi nơi đây xưa kia có rừng cây xanh tốt um tùm, Nghè ở vị trí ngoại đê sông Mã, gần nguồn nước phù sa, có rất nhiều loài chim, trong đó nhiều nhất là loài Vẹt tụ hội về làm tổ ở khu vực Nghè, nên nhân dân lấy tên loài chim Vẹt, thể hiện quê hươngđất lành, chim đậu”, địa linh” nên sinh ra “nhân kiệt”. Trong hậu cung thờ thánh vị Thế Tổ Minh Khang Thái Vương Trịnh Kiểm; nghè có nhiều tượng gỗ quý như đôi Vẹt gỗ có kích thước 2,2 mét biểu tượng của vật thiêng; 10 tượng Phỗng gỗ trước các bàn thờ biểu thị cho sự tôn kính; đôi tượng ngựa gỗ làm theo phong cách tả thực dáng đứng thẳng, nghiêm trang, hiền lành.

Năm 1995, Phủ Trịnh và Nghè Vẹt được nhà nước công nhận là di tích lịch sử văn hoá Quốc gia. Đây là những công trình kiến trúc và điêu khắc có niên đại hơn 200 trăm năm có giá trị về lịch sử - văn hoá của vùng đất thiêng, nơi khởi nguồn cho một giai đoạn lịch sử của Triều đại Lê Trịnh - triều Lê Trung Hưng.

* Chùa Báo Ân

Điểm dừng chân tiếp theo là ngôi chùa cổ Báo Ân cũng thuộc làng Bồng Thượng (xã Vĩnh Hùng). Báo Ân là ngôi chùa có từ thời Lý, được xây dựng dưới chân núi Báo, nhìn ra sông Mã với cảnh quan rộng, thoáng đãng. Chùa nổi tiếng là linh thiêng ứng nghiệm. Trải qua tác động của thiên nhiên và chiến tranh tàn phá chùa đã bị xuống cấp, với sự thành tâm công đức của các tăng ni, phật tử và nhân dân cả nước chùa đã được trùng tu, tôn tạo với quy mô bề thế, là điểm đến hấp dẫn của du khách.

Chùa Báo Ân gắn với lễ hội Rước Nước được tổ chức từ ngày 27 đến 29-2 âm lịch hàng năm. Lễ hội diễn ra với nhiều nghi lễ, những chiếc thuyền rồng và giọng hát, điệu múa chèo thuyền giữa dòng sông Mã trong xanh với ý nghĩa cầu quốc thái dân an, cầu mùa màng và sự bình yên, no đủ.  Những trò chơi, trò diễn dân gian như: So đẩy gậy, kéo co, cờ người, tổ tôm, bài điếm của các bậc cao niên càng làm phong phú thêm bản sắc văn hóa của một vùng quê giàu truyền thống. Với nhiều nét văn hóa độc đáo, hấp dẫn, lễ hội quốc gia này là di sản văn hoá phi vật thể cần được lưu giữ và phát triển.

* Động Hồ Công

Động Hồ Công thuộc xã Vĩnh Ninh, huyện Vĩnh Lộc, tỉnh Thanh Hoá nằm cách thành nhà Hồ khoảng 4km về hướng Nam. Đây là danh thắng nổi tiếng với vẻ đẹp thần tiên, được mệnh danh là “Nam thiên tam thập lục động, Hồ Công đệ nhất” (Ba mươi sáu động của nước Nam, động Hồ Công là nhất).

Du khách lên thăm động bằng con đường đá được xếp thành bậc thang thẳng đứng. Trên đường lên thăm động du khách sẽ bắt gặp phiến đá lớn có bốn chữ Hán “Thanh kỳ khả ái” do chúa Trịnh Sâm sai khắc vào năm 1770 thể hiện tấm lòng ngưỡng vọng trước cảnh trí thiên nhiên mỹ lệ của động Hồ Công. Đứng trước cửa động du khách có thể ngắm nhìn một vùng đất “sơn kỳ thuỷ tú”.

Động Hồ Công được ví như một bầu đá khổng lồ sẵn sàng đón khách trần tục lên chơi cõi tiên. Hai bên cửa động có hai pho tượng đá mà truyền thuyết kể đó là tiên ông Hồ Công và học trò Đồng Tử đã tu luyện đắc đạo thành tiên. Bước vào trong động không khí mát mẻ, quang đãng khiến du khách cảm giác tĩnh lặng tâm hồn, hoà mình vào với không gian nhàn nhã, tự tại. Bên trên vách động thạch nhũ rỏ xuống khắc hai chữ “Ngọc Hồ” như bức hoành phi lớn do thiên nhiên ban tặng. Những khối thạch nhũ hiện ra với muôn hình vạn trạng, du khách có cảm giác như đang được thưởng thức tại “bảo tàng mỹ thuật” độc đáo, công phu, kỳ thú. Chính vẻ đẹp huyền bí đó là niềm cảm hứng thi ca của nhiều đế vương và tao nhân mặc khách, hai bên vách động hiện còn lại hơn 20 bài thơ chữ Hán với nét khắc rõ ràng, hoa văn chạm trổ tinh xảo tiêu biểu là thơ của vua Lê Thánh Tông, Lê Hiển Tông, chúa Trịnh Sâm… Đây là một di sản văn hoá vô cùng quý giá góp phần tạo nên một “Hồ Công đệ nhất”.

* Thắng cảnh Kim Sơn

Động Kim Sơn thuộc xã Vĩnh An ở phía Đông Nam huyện Vĩnh Lộc. Thiên nhiên đã ban tặng cho nơi đây một vùng núi non rộng lớn, gồm 29 ngọn núi tầng tầng, lớp lớp với vô số hang động tạo ra một bức tranh thiên nhiên “sơn thuỷ hữu tình” luôn cuốn hút mọi người đến chiêm ngưỡng và là đề tài vô tận của thi ca bao đời.

Đứng từ xa nhìn về Kim Sơn khi bình minh hay lúc hoàng hôn, núi đá nhấp nhô kỳ vĩ giống như những lâu đài tráng lệ hay những đoàn quân trong buổi hành quân ra trận... Đi thuyền men theo sườn núi ngát hương sen, hương ấu - một sản vật nổi tiếng ở vùng Vĩnh Lộc, du khách bước vào động Tiên Phan - Ngọc Long với những khối thạch rũ xuống tạo thành một bức tranh dân gian đầy tính lãng mạn. Tiếp đến là động Kim Sơn là động đẹp nhất trong 29 động, du khách sẽ được chiêm ngưỡng những nhũ đá trắng đục nổi lên như hình con rùa, con cá sấu, những bếp đá tự nhiên và hình yên ngựa, là nơi người xưa đã từng ngồi uống rượu, làm thơ, đàm đạo việc đời. Trong động có chuông trời gõ vào thấy âm vang trầm bổng; có hang tình yêu là nơi để nam thanh, nữ tú trò chuyện tâm tình. Cửa và vách động có gần 30 bia ký được khắc những dòng chữ Hán “Phong môn”, “Ngọc Hồ động”, “Thanh Hoa thắng tích”, “Mặc nhiên cao thanh” cùng với những bài thơ của các thi nhân xưa đề trên vách động càng làm tăng thêm vẻ kỳ ảo, hấp dẫn...

 

          Đi về phía đông là động “Đền”, động “Ngọc Kiều”, động “Ngọc Long”, động “Ngọc Tử”… mỗi động mang một nét đặc trưng khác nhau, với muôn hình muôn vẻ càng tô điểm thêm cho cảnh đẹp huyền bí và kỳ diệu của thắng cảnh nơi đây. Ngoài ra, du khách có thể lên thuyền đi tiếp về phía tây nơi có động Kho Bạc, Kho tiền... Qua hành trình thưởng lãm bức tranh thiên nhiên kỳ thú và đầy thơ mộng, vẻ đẹp đầy tự nhiên và đượm màu huyền thoại của các hang động mà tạo hoá đã ban tặng cho nơi đây khiến du khách sẽ mong một ngày được trở lại thắng tích Kim Sơn.

* Quần thể di tích ở Đốn Sơn (núi Đún)

Ngọn núi Đún nằm cách cổng Nam Thành Nhà Hồ khoảng 2,5km về phía Đông Nam. Núi Đốn Sơn được nhắc đến như nhân chứng cho một giai đoạn đầy biến động của lịch sử dân tộc và là nơi quần tụ của nhiều di tích lịch sử quan trọng. Sườn núi phía Đông có Đàn tế Nam Giao và giếng Cổ Ngự Duyên - là nơi tế trời đất, cầu mưa thuận gió hoà, quốc thái dân an, vương triều thịnh trị. Nơi đây được chính sử ghi chép rất rõ: “Nhâm Ngọ 1402, tháng 8, Hán Thương sai đắp đàn Nam Giao ở núi Đốn Sơn để làm lễ tế Giao; đại xá thiên hạ. Ngày hôm tế, Hán Thương ngồi trên kiệu Vân Long do cửa nam đi ra”. Hiện tại, Đàn Tế Nam Giao của triều Hồ gần như vẫn còn nguyên vẹn và là một trong ba Đàn tế Nam Giao còn lại ở Việt Nam.

Sườn núi Đông Bắc có đền Trần Khát Chân nơi diễn ra lễ Minh Thệ của nhà Hồ vào năm 1399, với sự kiện Trần Khát Chân và tôn thất quý tộc nhà Trần mưu giết Hồ Quý Ly. Phía Đông Nam là Chùa Giáng (Tường Vân tự) - một ngôi chùa cổ được xây dựng từ triều vua Trần Duệ Tông (1372 -1377), với cảnh quan thiên nhiên đẹp, hấp dẫn, kỳ thú, xưa được liệt vào kỳ quan bậc nhất của xứ này. Núi Đốn Sơn được xem là “Tiền án” của di sản Thành Nhà Hồ và gắn liền với nhiều sự kiện trọng đại của vương triều Hồ. Đây là một quần thể du lịch hấp dẫn đối với du khách trong hành trình thăm kinh đô cổ Tây Đô./.

Tìm Tour

Yến sào Hà Nội