Nghề làm hương tết ở làng Đông Khê

18 Jun 2015
Thắp một nén hương trên bàn thờ tổ tiên từ lâu đã trở thành một nét sinh hoạt văn hóa không thể thiếu trong suy nghĩ của người Việt. Nó như chiếc cầu nối vô hình mà thiêng liêng, gắn chặt những tâm hồn hiện hữu với cõi tâm linh của đất trời. Đó cũng là lý do khiến cho nghề làm hương cổ truyển trải qua biết bao chặng đường vẫn còn sức sống cho đến ngày hôm nay. Trong đó phải kể đến nghề làm hương tết ở làng Đông Khê thuộc xã Hoằng Qùy, huyện Hoằng Hóa.

 Không biết nghề làm hương tết ở làng Đông Khê có từ bao giờ nhưng theo lời các cụ già kể lại thì ông tổ nghề làm hương có thể là do ông Đoàn Nhân Cảnh học được ở vùng ngoại thành Đông Đô( Gia Lâm, Hà Nội ngày nay) đem về dậy cho dân làng. Cũng có ý kiến cho rằng nghề này là do cụ Thượng thư Lưu Đình Chất khi đi sứ nhà Thanh, triều đại Minh Thế Tông đem về truyền lại cho dân làng. Bằng truyền thống lao động cần cù, chịu thương, chịu khó, lớp lớp cha ông làng Đông Khê đã gìn giữ và phát huy nghề làm hương trong các dịp tết cổ truyền của dân tộc.

 

 

Nghề làm hương của làng đặc biệt và nổi tiếng bởi đó là loại hương trầm và chỉ làm hương thắp trong dịp tết cổ truyền để thờ cúng ông bà tổ tiên. Có phải vì thế mà hương tết ở đây mùi nhẹ dịu, sâu lắng mà ấp áp lạ thường. Hương tết  nhìn thì thấy thật đơn giản. Nhưng để có được những nén hương ưng ý là cả sự kỳ công của người thợ.

 Với người làng Đông Khê, để cho ra một mẻ hương tốt, người làm hương phải chuẩn bị các loại nguyên liệu chính như tăm hương, nhựa hương và than phụ gia. Phần tăm hương được làm chủ yếu bằng tre hoặc nứa. Cây tre được cưa ra nhiều đoạn ngắn dài khác nhau tùy vào từng loại hương, sau đó được chẻ nhỏ ngâm xuống nước độ 3 - 4 tháng rồi vớt lên phơi kỹ qua nắng, qua sương nhiều ngày trời để tre thật khô, thật giòn. Có vậy, khi đốt lên cây hương sẽ cháy đều, cháy đến tận chân hương, tàn hương thì uốn cong mà không gãy ngang bất chợt.

 

 

Sau công đoạn phơi khô chân hương, người thợ sẽ tiến hành làm nhựa hương. Nhựa hương là loại nhựa đảm bảo các yếu tố đó là dẻo, nhuyễn, thơm và dễ cháy. Người làm hương thường dùng nhựa của cây bùi, cây trám bởi nó có màu trắng, dẻo, đốt lên có mùi thơm và dễ cháy. Công đoạn thứ 3 là làm than phụ gia để tăng thêm độ cháy, đó là than của các loại gỗ nhẹ như than cây xoan, cây muồng dại, than của tàu lá chuối khô. Quan trọng thứ nữa là làm lớp bọc ngoài của hương bao gồm rễ của cây hương bài, hoa hòe, quế chi, trầm hương được tán nhỏ. Tất cả các thành phần được đem nhào vừa với nước sao cho hỗn hợp bột đạt độ “dẻo quánh” là có thể bắt đầu công đoạn se hương. Tuy nhiên, để tạo nên hương thơm khác biệt cho các mẻ hương lại tùy thuộc vào bí quyết của từng người thợ. Thường thì người thợ sẽ gia giảm các thành phần hương liệu theo một tỉ lệ thích hợp bằng phương pháp gia truyền. Điều mà nhiều người thợ giỏi thường nói rằng: “sự đặc biệt về tỉ lệ chính là điều quanh trọng nhất tạo cho sản phẩm có được hương thơm và độ bền nhất”.

 Nghề truyền nghề, cha truyền con nối, hương tết làng Đông Khê trở nên danh tiếng hết đời này sang đời khác kéo dài gần trăm năm nay. Trải qua bao thăng trầm, nén hương tết đã có được mùi thơm mà ít làng hương nào sánh được, góp phần gìn giữ và bảo tồn giá trị bản sắc văn hóa dân tộc Việt Nam. Có phải vì thế mà từ 23 tháng Chạp đến hết ngày tết cổ truyền, khắp trong nhà ngoài ngõ đâu đâu cũng phảng phất mùi thơm thanh khiết của hương tết làng Đông Khê, khiến cho những ai đi xa cũng nhớ cái Tết nơi quê nhà để rồi mỗi độ tết đến, xuân về đều thắp lên bàn thờ một nén hương tỏ lòng thành kính với ông bà, tổ tiên. Một nén hương cầu chúc hạnh phúc cho mọi người trong gia đình, cầu xin bình an trong năm mới và để cho không khí của những ngày đầu năm thêm ấm áp và tươi vui...

Tìm Tour

Yến sào Hà Nội