Ngọt ngào mật mía quê Thanh

18 Jun 2015
Tết về không thể thiếu hương vị của bát chè cung tiễn ông Táo trong ngày 23 tháng chạp, không thể thiếu bát mật mía sóng sánh, thơm ngọt cạnh đĩa bánh chưng. Làm bánh gai, chè lam cũng phải bằng mật mía. Bởi vậy đã bao đời nay, người dân ở xã Thành Kim, Thạch Sơn (Thạch Thành) hay xã Cẩm Phong (Cẩm Thủy) vẫn giữ gìn và phát triển nghề làm mật mía vào mỗi độ tết đến.

 

 
Để có được giọt mật ngon công đoạn nấu đòi hỏi người nấu cần có kinh nghiệm, khéo léo
 
Vào những ngày cuối đông, dù thời tiết khá lạnh nhưng đi dọc hai bên đường thôn 1, thôn 2 xã Thành Kim chúng tôi cảm nhận được không khí ấm áp, nhộn nhịp ở các lò nấu mật mía. Khi mía bắt đầu thu hoạch  thì  mùa ép mật mía cũng bắt đầu. Những chiếc xe tải liên tục vận chuyển mía từ các bãi mía vùng Thạch Quảng, Thành Trực đến các lò mật. Hương vị mật mía thơm ngọt hòa quện trong gió cũng đủ làm cho khách đi đường cảm thấy “say”, cảm nhận được không khí tết đang đến rất gần.
 
Theo các cụ cao tuổi trong thôn, nghề nấu mật mía đã có từ khi nào không ai nhớ nổi, chỉ biết đời này nối tiếp đời kia vẫn giữ lấy nghề nấu mật, xem đó vừa là nghề kiếm sống theo thời vụ, vừa giữ lại nghề mà ông cha để lại. Xã Thành Kim có 14 thôn thì chỉ có thôn 1, thôn 2- Lâm Thành- Thành Kim làm nghề nấu mật mía. Cả hai thôn có 17 hộ gia đình có lò nấu mật và ở thôn Đồng Trạ, Cẩm Phong, Cẩm Thủy có 13 lò nấu mật, người dân trồng mía, lúa kết hợp với buôn bán, chờ đến vụ mía thì bắt đầu nấu mật. Hầu hết các gia đình ở đây đều không phải đem mật đi bán mà chủ yếu các thương lái ở một số địa phương trong và ngoài tỉnh đến lấy.
 
Vào thăm gia đình anh Trần Văn Nghĩa ở thôn 1- Lâm Thành, mía nguyên liệu được chất thành đống ngoài sân, bên trong anh cùng mấy người thợ đang chuẩn bị cho ra mẻ mật đầu tiên trong ngày. 4 chiếc chảo lớn nấu mật sôi sục, khói bốc lên nghi ngút. Tay vừa đảo mật, vớt bọt mía, anh cho biết, 3 tiếng thì cho ra một mẻ mật, mật được múc ra lọc khi còn nóng để loại bỏ những cặn bụi, để nguội rồi được đóng vào thùng, can và chờ thương lái đến nhập. Hàng ngày gia đình anh dậy từ 5h sáng, bắt đầu công việc ép mía, nấu mật cho đến đêm khuya. Từ đầu tháng 10, các lò nấu mật luôn đỏ lửa suốt ngày, một ngày gia đình anh nấu khoảng 5- 6 mẻ mật, bình quân mỗi ngày trên dưới 1 tấn mía nấu được 1,2 tạ mật. Giá mật mía hiện nay 10 nghìn đồng/kg. Mỗi vụ ép mía, nấu mật gia đình anh thu mua khoảng 100 tấn mía tươi.
 
Năm nay do thời tiết không thuận lợi, mưa nhiều nên lượng mật ít hơn. Trước kia, để ép được mía bà con phải dùng sức trâu, bò nhưng nhiều năm trở lại đây, bà con đã đầu tư mua máy ép mía, vừa tiết kiệm thời gian và đảm bảo vệ sinh. Chị Phạm Thị Hoa, một người có thâm niên trong việc nấu mật mía (thôn Lâm Thành) bật mí: “Mía cho độ đường cao là mía Rốc. Muốn để mật ngọt và đạt được sản lượng thì mía phải bắt được gió heo may, trời càng lạnh thì mật càng đặc, có thể để hàng năm không hỏng mà còn ngọt hơn. Khi nấu phải chú ý đến việc luôn để lửa cháy đều, nhỏ quá thì quá trình nấu mật sẽ lâu, còn lửa to mật sẽ bị cháy, bọt mía nổi lên phải được vớt liên tục để tránh mật bị đen, khi mật đã kết, đặc thì đảo mật sao cho đều tay cho đến khi mật chuyển sang màu đỏ au… Công đoạn nấu mật là vất vả và công phu nhất, ở các lò nấu mật hơn nhau chính là ở công đoạn này”. Không chỉ nấu mật, một số hộ gia đình ở Thành Kim còn sản xuất cả đường đen. 1 tấn mía tươi thu được khoảng 40kg đường đen, giá 13 nghìn đồng/kg. Tuy nhiên, do nhu cầu người mua đường ít hơn so với mật nên số gia đình nấu đường đen cũng ít.
 
Nghề nấu mật mía theo thời vụ ở các xã của huyện miền núi Cẩm Thủy, Thạch Thành không chỉ mang lại thu nhập cho người dân mà còn góp phần giữ gìn những nghề truyền thống, nét đẹp trong tết cổ truyền của người Việt. Sẽ là thiếu nếu như trong phiên chợ quê ngày tết, các mẹ, các chị không ngồi rót những giọt mật đỏ au, thơm ngọt cho khách. Sẽ là thiếu, khi tết đến, xuân về không đủ đầy hương vị mật mía quê.

Tìm Tour

Yến sào Hà Nội